A cewar Kamfanin Dillancin Labaran Hauza, Hujjatul Islam wal Muslimin Nazari Munfarid ya yi bayani a cikin ɗaya daga cikin jawabansa kan batun “Da’a da Tarbiyya a Cikin Hadisan Imam Rida (AS)”, inda ya bayyana muhimmancin kyawawan ɗabi’u da tarbiyyar kai, kamar haka:
Da’a a Musulunci: ‘Ya’yan Imani kuma Babbar Manufar Aiko Manzo
Ɗaya daga cikin muhimman batutuwan da Musulunci ya jaddada shi ne kyawawan ɗabi’u. Musulunci ya ba da muhimmanci sosai ga wannan batu, kuma ya buƙaci Musulmi su kasance masu kyawawan halaye.
Manzon Allah (S.A.W.A) ya ce:
«بُعِثتُ لأُتمّم مکارم الأخلاق»
“An aiko ni ne domin in cika kyawawan ɗabi’u.”
A wani hadisi kuma ya ce:
«علیکم بمکارم الأخلاق، فإن ربی قد أمرنی بها»
“Ku riƙi kyawawan ɗabi’u, domin Ubangijina Ya umarce ni da su.”
Dangane da muhimmancinta, da’a tana daga cikin manyan matsayi a Musulunci. Abu na farko shi ne gyaran akida da imani. Imani da Allah da ranar Lahira shi ne tushen kyawawan ɗabi’u. Mutumin da yake da irin wannan imani zai kasance mai riƙon amana, mai cika alkawari, ba zai ci amana ko yin ƙarya ba, kuma zai himmatu wajen aikata ayyukan alheri.
Saboda haka, imani shi ne tushen kyawawan ɗabi’u da ayyukan alheri.
Alƙur’ani Mai Girma ya yi magana a wurare daban-daban kan tsarkake rai (tazkiya). Allah Maɗaukaki Ya ce:
«هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَیُزَکِّیهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ»
“Shi ne wanda Ya aiko Manzo a cikin waɗanda ba su iya karatu ba daga cikinsu, yana karanta musu ayoyinsa, yana tsarkake su, yana koya musu Littafi da hikima.”
Don haka, tazkiya tana da matsayi mai girma a Musulunci.
Kyawawan Ɗabi’u Suna Kusantar da Mutum da Manzon Allah (S.A.W.A)
An tambayi Manzon Allah (S.A.W.A): Wane ne zai fi kusanci da kai a ranar kiyama?
Ranar kiyama rana ce da kowa zai shagaltu da halin da yake ciki. Allah Ya ce:
«لکل امرئ منهم یومئذ شأن یغنیه»
A ranar nan, kowane mutum zai damu da abin da ya shafe shi ne, yana neman hanyar tsira.
Amma wasu mutane za su kasance kusa da Manzon Allah (S.A.W.A). Sai aka tambaye shi: Wane ne zai fi kusanci da kai a ranar kiyama?Sai ya ce: «أقربکم إلیّ فی الموقف أحسنکم خلقاً» “Wanda zai fi kusanci da ni a ranar kiyama shi ne wanda ya fi ku kyawawan ɗabi’u.”
Kamar yadda kyawawan ɗabi’u suke sa mutane su so mutum kuma su kusance shi a duniya, haka ma za su kasance dalilin kusancinsa da Manzon Allah (S.A.W.A) a ranar kiyama.
Amirul Muminin Ali (AS) ya ce:
«من لانت کلمته وجبت محبته»
“Duk wanda maganarsa ta kasance mai laushi, ƙaunarsa ta wajaba.”
Mutumin da yake magana cikin taushi, ba tare da tsauri ko kalaman da za su cutar da mutane ba, mutane za su so shi kuma su kusance shi.
Ma’aunin Fifikon Bawan Allah Ba Dukiya ko Kyawun Jiki ba Ne
Ɗaya daga cikin tambayoyin da aka yi wa Imam (AS) ita ce:
«مَن خیار عباد الله؟»
“Su wane ne mafi kyawun bayin Allah?” Shin su ne masu yawan dukiya? Ko waɗanda suke da kyakkyawan jiki da kamanni?
An ruwaito cewa Lukman mai hikima bai kasance abin yabawa saboda kyawun kamanni ba, amma Allah Ya ba shi hikima. Allah Maɗaukaki Ya ce: «وَلَقَدْ آتَیْنَا لُقْمَانَ الْحِکْمَةَ» “Lalle Mun bai wa Lukman hikima.”
Saboda haka, mafi kyawun bayin Allah ba su ne masu yawan dukiya ko kyakkyawan jiki ba. Abin lura shi ne kyawun rai da tsarkin zuciya.
Alƙur’ani Mai Girma, bayan jerin rantsuwa, Ya ce: «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاهَا» “Haƙiƙa, ya rabauta wanda ya tsarkake ta.”
Tsarkake Rai Shi Ne Hanyar Samun Kyawawan Ɗabi’u
Tazkiya na nufin mutum ya cire munanan halaye daga kansa, ya tsarkake zuciyarsa, sannan ya yi ƙoƙarin samun kyawawan ɗabi’u da halaye nagari.
Kyawawan ɗabi’u suna buƙatar horar da kai. Mutum yana buƙatar ya koyar da kansa fara’a, rashin saurin fushi, gaskiya, riƙon amana, cika alkawari, tawali’u da sauran kyawawan halaye.
An tambayi Imam Ali bn Musa al-Rida (AS): Su wane ne mafi kyawun bayin Allah?
Sai Imam ya bayyana siffofi guda biyar. Daga cikinsu akwai:
«إذا أحسن استبشر»
“Idan ya aikata alheri, sai ya yi farin ciki.”
Mutum ya kamata ya ji daɗin Sallah, azumi, sadaka da taimakon talakawa da mabukata. Yin farin ciki da samun damar aikata alheri na daga cikin alamomin imani.
Idan mutum ya samu damar yin Sallar Jam’i a Haramin Imam Ali bn Musa ar-Rida (AS), ya kamata ya yi farin ciki da cewa Allah Ya ba shi damar sauke farilla a kusa da kabarin wannan babban bawan Allah.
Bayan Kuskure, Neman Gafara
Siffa ta biyu ita ce:
«وإذا أساء استغفر»
“Idan ya aikata mummunan aiki, sai ya nemi gafara.”
Idan mutum ya aikata kuskure ko zunubi, ya kamata ya nemi gafarar Allah nan take, ba tare da jinkiri ba, kuma kada ya bar zunubin ya ci gaba.
Allah Maɗaukaki Ya ce:
«استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه یمتعکم متاعاً حسناً إلی أجل مسمی و یؤت کل ذی فضل فضله»
“Ku nemi gafarar Ubangijinku, sannan ku tuba zuwa gare Shi, zai ba ku jin daɗi mai kyau har zuwa wani lokaci ƙayyadadde, kuma Ya bai wa kowane mai falala falalarsa.”
Manzon Allah (S.A.W.A) ma ya kasance yana yawan yin istigfari. Ya ce:
«إنه لیغان علی قلبی و إنی لأستغفر الله فی کل یوم سبعین مرة»
Ya kasance yana yin istigfari sau saba’in a rana.
Wannan ba yana nufin Manzon Allah (S.A.W.A) yana aikata zunubi ba ne, domin shi ma’asumi ne. Amma ya bayyana cewa wani lokaci wani irin “gajimare” kan lullube zuciya saboda hulɗa da mutane da yawan magana, sai ya yi istigfari. Don haka, mu ma ya kamata mu kasance masu yawan istigfari.
Idan Ibada Ta Daina Yi wa Mutum Daɗi
An ruwaito cewa ɗaya daga cikin halifofin Marwani, Abdulmalik bn Marwan, ya zo Makka domin aikin Hajji. Bayan ya yi ɗawafi, ya zauna, sannan ya nemi a samo masa ɗaya daga cikin Sahabban Manzon Allah (S.A.W.A).
Da aka kasa samun Sahabi, sai ya umarci a nemo masa wani daga cikin Tabi’ai, wato waɗanda suka ga Sahabban Manzon Allah (S.A.W.A). A nan ne aka kawo masa Abu Hazim.
Abdulmalik bn Marwan ya gaya wa Abu Hazim cewa yana fama da wata matsala ta ruhaniya. Ya ce duk lokacin da yake aikata aikin alheri, ba ya jin daɗinsa. Yana Sallah amma ba ya jin daɗin Sallah; yana azumi amma ba ya jin daɗin azumi; har ma ya zo Hajji amma ba ya jin daɗin wannan ibada.
Wasu mutane suna kallon aikin alheri a matsayin nauyi, yayin da wasu suke samun farin ciki da jin daɗi wajen aikata shi.
An kuma ba da misalin wani mutum da yake kula da marayu. Lokacin da aka tambaye shi lokacin da ya fi jin daɗi a rayuwarsa, sai ya ce lokacin da yake zaune tare da marayun da yake tallafawa, yana ganin suna cin abinci da kuɗinsa, yana jin daɗin cewa ya taimaka musu kuma ya sauƙaƙa musu rayuwa. Haka mumini ya kamata ya kasance: ya ji daɗin aikata aikin alheri.
A cikin riwayoyi an bayyana cewa mai azumi yana samun farin ciki sau biyu: ɗaya lokacin buɗa baki, ɗayan kuma lokacin da zai haɗu da Allah.
Alamar Lalacewar Ɗabi’a: Ƙin Alheri da Rashin Jin Zafin Zunubi
Abdulmalik bn Marwan ya kuma gaya wa Abu Hazim cewa idan ya aikata wani mummunan aiki, ba ya jin ƙyamar abin da ya aikata. Yana yin ƙarya, gulma da zalunci, amma ba ya jin damuwa.
Amma wannan ba shi ne halin Musulmi na gaskiya ba. Musulmi shi ne wanda yake samar da kwanciyar hankali ga wasu, ba wanda yake wahalar da su ba.
Manzon Allah (S.A.W.A) ya ce:
«المسلم من سلم المسلمون من یده و لسانه»
“Musulmi shi ne wanda Musulmi suka tsira daga hannunsa da harshensa.”
Ya kamata mutum ya sanya wa kansa ƙa’ida cewa alherinsa ya isa ga wasu, ba sharrinsa ba.
Mumini idan ya yi ƙarya, sai ya yi nadama. Idan ya yi gulma, sai ya ce: “Da ma ban yi wannan gulmar ba,” sannan ya nemi gafarar Allah.
Amma idan mutum ya kai ga cewa yana aikata alheri ba ya farin ciki, kuma yana aikata mummuna ba ya jin damuwa, wannan alama ce ta rashin lafiyar ruhaniya.
Kamar yadda jiki yake kamuwa da cuta, haka ruhin mutum yake iya rashin lafiya. Idan mutum ya gyara ruhinsa, zai samu kyawawan ɗabi’u.
Matacciyar Zuciya da Rayayyar Zuciya
Abu Hazim ya ce wa Abdulmalik bn Marwan matsalarsa ta kai wani matsayi mai tsanani, domin zuciyarsa ta mutu.
Alƙur’ani Mai Girma ya ce:
«إنک لا تسمع الموتی»
“Lalle kai ba za ka iya sa matattu su ji ba.”
Wani lokaci mutum yana zama irin wannan: wa’azi ba ya tasiri a kansa, magana mai kyau ba ta shiga zuciyarsa, kuma ba ya son zama domin sauraron nasiha.
Amma mumini yana buƙatar ya saurari wa’azi kuma ya saurari gaskiya.
Allah Maɗaukaki Ya ce:
«فبشر عباد الذین یستمعون القول فیتبعون أحسنه»
“Ka yi bushara ga bayina waɗanda suke sauraron magana, sannan suke bin mafi kyawunta.”
Waɗannan suna daga cikin siffofin bayin Allah nagari, wato “Khiyarul-‘Ibad”, kamar yadda Imam Ali bn Musa ar-Rida (AS) ya bayyana.
Ziyarar Arba’in da Zaman Makoki a Kabarin Imam Husaini (AS)
A ranar Arba’in din Imam Husaini (AS), Ahlul-Baiti (AS) sun isa Karbala, yayin da Jabir shi ma yake can. Sun haɗu a lokaci guda, suka gudanar da wani zaman makoki mai tsananin tada hankali da taɓa zuciya.
An ce:
«أقاموا المأتم المقرح الأکباد»
Wato, sun gudanar da wani zaman makoki da ya tsaga zukata kuma ya ƙona hanta.
Jabir ya zo Karbala tare da Atiyya. Ya nemi a kai shi bakin Kogin Furat. Bayan ya yi wanka, ya sanya tufafi irin na mai Ihrami, sannan ya shafa turare. Sai ya fara tafiya zuwa kabarin Imam Husaini (AS) cikin nutsuwa, yana ɗaukar ƙananan matakai, saboda duk taku ɗaya yana da lada mai yawa.
Da ya isa kabarin, ya ce wa Atiyya:«یا عطیة، المَسَنی» “Ya Atiyya, sanya hannuna a kan kabarin Imam Husaini.”
Atiyya ya sanya hannunsa a kan kabarin.
Sai Jabir ya kira sau uku: “Habibi ya Husaini! Habibi ya Husaini! Habibi ya Husaini!”
Sannan ya ce: “Ya masoyina, ba ka amsa ba! Ya Aba Abdillah, ni ne Jabir, tsohon bawanka kuma mai ƙaunar iyalinka. Me ya sa ba ka amsa mini?” Sai Jabir ya suma ya faɗi. Atiyya ya ɗebo ruwa daga Furat ya yayyafa masa a fuska, har ya farfaɗo.
Sai Jabir ya ce wa kansa: “Kaiconka! Kana neman amsar Husaini ne? Shin ba ka san cewa an raba tsakanin jiki da kai ba? Jikin Husaini yana Karbala cikin jini, yayin da aka ɗaga kansa a kan mashi. Shin ba ka san cewa sun ɗora kan Husaini a kan mashi ba?”
Darussan Imam Rida (AS) kan da’a da tarbiyya suna tunatar da mumini cewa kyawawan ɗabi’u ba wai abin da ake faɗa da baki kawai ba ne; suna buƙatar horar da rai, son aikata alheri, gaggawar tuba bayan kuskure, da kuma kasancewa mutum mai amfani ga sauran al’umma.
Ra'ayinka