A cewar rahoton Kamfanin Dillancin Labaran Hauza, Ayatullah Subhani ya bayyana hakan ne a wajen bikin fara shekarar karatu ta Cibiyar Imam Sadiƙ (AS), wanda aka gudanar a zauren taro na cibiyar da ke birnin Qum. Ya bayyana cewa Allah Maɗaukakin Sarki Ya tanadar wa muminai da masu ilimi matsayi na musamman, kuma ilimi, a mahangar addini, yana daga cikin abubuwan da ke ɗaukaka matsayin ɗan Adam.
Ya ƙara da cewa kalmar “ilimi” tana da faɗi, kuma duk wani ilimi da yake amfanar ɗan adam a zahiri yana iya shiga cikin wannan ma’ana. Ya ambaci ilimin likitanci, sinadarai, kimiyyar lissafi, ilimin tsirrai da sauran fannoni da suke yi wa ɗan Adam hidima tare da magance matsalolinsa.
Darajar kowane ilimi tana da alaƙa da abin da yake nazari a kai
Ayatullah Subhani ya jaddada cewa matsayi da darajar kowane ilimi suna dogara ne da darajar abin da ilimin yake nazari a kansa. Ya ce yayin da masanin sinadarai yake nazarin siffofin abubuwa, masanin tsirrai kuma yake nazarin tsirrai, akwai wasu ilimomi da ba su takaita kan wani abu guda ba, face suna nazarin dukkan halittu da wanzuwa.
Ya bayyana cewa ilimin da yake nazarin asalin wanzuwa, tare da binciken wanzuwar Allah da wanzuwar abubuwan halitta, yana da matsayi mafi girma saboda faɗin abin da yake nazari a kai. Saboda haka, ilimin Kalam da falsafar Ubangiji suna da matsayi na musamman, domin suna nazarin sanin Allah, siffofinSa, wanzuwa da matakan wanzuwa, da kuma muhimman batutuwan akida.
Ilimin Kalam shi ne “Fiƙihul Akbar”
Wannan babban marja'i ya yi nuni da cewa an kira ilimin Kalam da suna “Fiƙihul Akbar” (Fiƙihu mafi girma), saboda wannan ilimi shi ne ginshiƙin wasu daga cikin ma’arifar addini. Ya bayyana cewa kamar yadda gini ba zai iya tsayuwa ba tare da ingantaccen tushe ba, haka ma ma’arifin addini suna buƙatar ingantattun ginshiƙan akida.
Saboda haka, ya shawarci ɗaliban da suke karatun wannan fanni da su fahimci muhimmancinsa. Ya ce ɗaliban Hauza suna karatun ilimin Kalam tare da fiƙihu, usul da nahawu da sauran fannoni, waɗanda kowannensu yake da muhimmancinsa. Amma a wannan mataki da suke karatun Kalam, suna hulɗa da “Fiƙihul Akbar”, don haka ya kamata su ɗauki karatun da muhimmanci sosai.
Fahimtar ma’arifar Alƙur’ani na buƙatar ilimin Kalam da falsafa
Ayatullah Subhani ya jaddada muhimmancin koyon ilimin Kalam da falsafa yadda ya kamata, yana mai cewa idan ba a fahimci ilimin Kalam da ya haɗu da batutuwan falsafa a makarantar Shi’a ba, fahimtar wasu daga cikin ma’arifofin Alƙur’ani za ta iya zama mai wahala.
Ya ce a cikin Alƙur’ani akwai ayoyi da suke magana game da kusanci da kasancewar Allah tare da ɗan Adam, alhali a ilimin akida ana tabbatar da cewa Allah Maɗaukakin Sarki ba jiki ba ne, kuma ba Ya cikin wani wuri, wani gefe ko wani zamani.
Ya ƙara da cewa wannan yana haifar da tambayar yadda ya kamata a fahimci irin waɗannan bayanai game da Allah. Ya bayyana cewa ana iya yin cikakken bayani kan waɗannan batutuwa ne ta hanyar ilimin Kalam da falsafa. Saboda haka, duk wanda yake son zurfafa fahimtar ma’arifin Alƙur’ani yana buƙatar koyon waɗannan ilimomi yadda ya kamata.
Fuskantar ƙaryata Allah na buƙatar ilimin Kalam da falsafa
Ayatullah Subhani ya jaddada buƙatar ƙarfafa ilimomin akida, yana mai cewa bai kamata a yi tunanin cewa hare-haren da ake kai wa ginshiƙan akida da tauhidi sun ƙare ba. Ya ce har yanzu ana samun shubuhohi, kuma a wasu lokuta suna sake bayyana.
Ya bayyana cewa idan ana son fuskantar shubuhohin da suka shafi ƙaryata samuwar Allah da akida, ɗaya daga cikin manyan mabudansu shi ne ilimin Kalam da falsafar Ubangiji.
Ya ƙara da cewa, domin fahimtar ma’arifar Alƙur’ani da kuma ba da amsoshi ga shubuhohin akida da fuskantar ƙaryatawar Allah ta hanyar ilimi, ya zama dole a koyi ilimin Kalam da falsafar Ubangiji yadda ya kamata. Ya shawarci ɗalibai da su san darajar wannan ilimi, su girmama malaman wannan fanni, su kasance masu halartar darussa a kai a kai, su ci gaba da karatu cikin tsari, kuma su zurfafa har zuwa matakai na gaba.
Imam Sadiƙ (AS) silar horar da masana don kare akida
Ayatullah Subhani ya yi nuni da tsarin Imam Sadiƙ (AS) na horar da ɗalibai ƙwararru a fannin akida, yana mai cewa Imam Sadiƙ (AS) ya horar da wasu daga cikin almajiransa domin su iya fuskantar mabambantan tunani da akidu tare da kare tushen addinin Musulunci.
Ya ce a cikin littafin Al-Kafi an ruwaito cewa wani mutum daga Masar ya zo wajen Imam Sadiƙ (AS), yana mai cewa yana son yin muhawara da almajiran Imam. Sai Imam ya umarci ɗaya daga cikin sahabbansa da ya nemo ƙwararrun mutane a fannin ilimi domin su tattauna da shi.
Ya bayyana cewa Hisham bn Hakam da sauran almajiran Imam Sadiƙ (AS) an horar da su a wannan fanni, kuma sun kasance suna kare ginshiƙan akidar Musulunci ta hanyar muhawara da hujjojin ilimi. Wannan ya faru ne a wani lokaci mai wahala ga Ahlulbaiti (AS), amma duk da haka Imam Sadiƙ (AS) ya ba da muhimmanci wajen horar da wasu daga cikin mabiyansa domin su kare manufofin Musulunci ta fuskar ilimi.
Muhimmancin horar da ƙwararru domin amsa shubuhohi
Ayatullah Subhani ya yi nuni da wasu tsoffin shubuhohi da suka shafi alaƙar ɗan Adam da Allah, yana mai cewa a wasu lokuta an samu ra’ayoyin da suke cewa mutum yana buƙatar Allah ne kawai wajen halittarsa, amma bayan an halicce shi sai ya ɗauki kansa a matsayin mai cin gashin kansa a aikace.
Ya bayyana cewa Imam Sadiƙ (AS) ya yi amfani da hujjar Alƙur’ani wajen bayyana rashin ingancin irin wannan tunani.
Ya ƙara da cewa a cikin ibada da addu’a, ɗan Adam a kodayaushe yana bayyana buƙatarsa ga Allah da neman taimakonSa. Wannan yana nuna cewa buƙatar ɗan Adam ga Allah ba ta takaita ga lokacin halittarsa kawai ba.
Ya ce irin waɗannan misalai suna nuna muhimmancin horar da mutane masu iya ba da amsa ga shubuhohin akida ta hanyar hujja da dabarun tunani.
Har yanzu ana fuskantar hare-haren tunani da akida
Ayatullah Subhani ya tunatar da cewa har yanzu hare-haren da ake kai wa ginshiƙan addini ba su ƙare ba. Ya ce ana samun shubuhohi a batutuwan Kalam da akida, haka kuma ana gabatar da tambayoyi da shubuhohi game da hukunce-hukuncen addini, ladubba da sauran ma’arifofin Musulunci.
Ya jaddada cewa Hauzozin Ilimi ya kamata su shiga wannan fanni da ƙwararru a fannoni daban-daban domin ba da amsoshi ga irin waɗannan batutuwa. Ya ce ba za a iya fuskantar sabbin shubuhohi ba tare da ilimi na musamman da ingantattun hujjoji.
Ilimi makami ne wajen kare addini, malami kuma abin alfahari ne ga Hauza
Wannan babban malamin addini ya yi nuni da wani hadisi daga Imam Hasan Askari (AS) game da matsayi da darajar malami. Ya ce a cikin littafin Al-Ihtijaj na Marhum Tabarsi an ruwaito cewa wani mutum da ba daga iyali ko makusantan Imam Hasan Askari (AS) ba ya halarci wajen Imam, sai Imam ya tarbe shi da girmamawa ta musamman.
Wasu daga cikin makusantan Imam sun nuna mamaki kan wannan hali, amma Imam Hasan Askari (AS) ya bayyana musu matsayin ilimin mutumin da kuma ƙoƙarinsa wajen kare addini, tare da nuna musu darajar iliminsa.
Ya ce wannan ruwaya tana nuna irin matsayi da darajar ilimi da kuma malamin da yake amfani da iliminsa wajen kare addini.
Hauzar Ilimin Qum gadon tarihi ne wajen kare addini da kyawawan ɗabi’un al’umma
Ayatullah Subhani ya kuma yi magana kan tarihin Hauzar Ilimin Qum, yana mai cewa kusan shekaru 105 ke nan tun lokacin da aka kafa wannan Hauza, kuma a tsawon wannan lokaci ta samar da ayyuka da albarkatu masu yawa ga al’umma.
Ya ƙara da cewa yanayin bunƙasar addini da ilimi da ake samu a Iran ya kasance, zuwa wani babban mataki, sakamakon ayyukan Hauzar Ilimin Qum. Ya bayyana cewa a lokuta daban-daban, wannan Hauza ta horar da malamai da limamai waɗanda suka taimaka wajen kiyaye da ƙarfafa addini, ɗabi’a da ladubban al’umma.
Ya jaddada cewa ya kamata a san darajar Hauzar Ilimin Qum tare da yin aiki da himma da tunani domin ci gaba da wannan hanya.
Ku ɗauki tafarkin ilimi da muhimmanci
A ƙarshen jawabinsa, Ayatullah Subhani ya shawarci ɗalibai da masu bincike na Cibiyar Imam Sadiƙ (AS) da su ɗauki tafarkin ilimi da muhimmanci, su kasance masu halartar darussa cikin tsari da daidaito, sannan su ci gaba da karatunsu har zuwa matakai na ƙarshe.
Ya bayyana fatansa cewa wannan ƙoƙari zai haifar da sakamako mai kyau.
Sanya rawanin wasu ɗalibai
A ƙarshen wannan biki, wasu daga cikin ɗaliban Cibiyar Imam Sadiƙ (AS) da ke bin tafarkin fiƙihu da zurfafa ilimin addini sun samu rawani a hannun Ayatullahil Uzma Subhani.
Ra'ayinka