A cewar wakilin Kamfanin Dillancin Labaran Hauza daga Mashhad, Mai girma Ayatullah Subhani ya bayyana haka ne a yau, yayin bikin buɗe taron karatun ilimi na huɗu na ɗaliban Makarantar bazara ta “Darul-Ilm”, wanda aka gudanar a Makarantar Ilimi ta Mirza Ja’afar.
Da yake ishara da damar da aka samu ta kasancewa a kusa da harami mai tsarki na Hazrat Ali bn Musa ar-Rida (AS), ya ce: “Allah Maɗaukaki yana da wasu ni’imomi na ɓoye, kuma ɗaya daga cikin waɗannan ni’imomi shi ne yadda a wannan shekara ma Ya ba mu damar zuwa kusa da Ali bn Musa ar-Rida (AS), mu gana da abokai kuma mu tattauna da su. Muna godiya ga Allah saboda wannan ni’ima.”
Ya yi ishara da ayar:
«وَمَا کَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنفِرُوا کَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِن کُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَلِیُنذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ»
“Ba zai dace muminai su fita gaba ɗaya ba. To, me ya sa wata ƙungiya daga kowace jama’a daga cikinsu ba za ta fita domin su zurfafa ilimi a cikin addini, sannan idan sun koma wajen mutanensu su yi musu gargaɗi, ko domin su kiyaye?”
Ya ce: “Ya ku malamai, tun daga lokacin da aka tsara ilimin Usul, malamai suke amfani da wannan aya wajen kafa hujja kan ingancin labarin mutum guda (khabarul Wahid).”
Ayatullah Subhani ya ƙara da cewa: “Malamai da suka karanta littattafan Rasa’il da Kifaya suna fassara ayar da cewa an yi magana ne da Annabi (SAWA) da sahabban Annabi (SAWA), kuma suna ganin cewa ayar ta shafi sahabban Annabi. A gefe guda kuma, kasancewar ayar tana cikin batun jihadi, sai tambaya ta taso cewa ta yaya za a yi amfani da ayar da take magana kan jihadi wajen tabbatar da ingancin labarin mutum guda?”
Ya ci gaba da cewa: “Babbar matsalar malamai ita ce sun yi la’akari da tsarin ayoyin da ke kewaye da ita. Ayar tana cikin ayoyin jihadi. Idan muka ɗauke ta a cikin wannan mahallin kawai, ba za mu iya amfani da ita wajen batun ingancin labarin mutum guda ko cibiyoyin ilimi ba.”
Wannan babban malamin addini ya bayyana cewa: “Saboda wata ruwaya, ni ba na ganin wannan aya tana magana ne kan jihadi, kuma ba na la’akari da tsarin ayoyin da ke kewaye da ita. Wataƙila an saukar da wannan aya sau biyu; sau ɗaya a cikin mahallin jihadi, sannan sau ɗaya ita kaɗai, kamar yadda wasu ayoyi ma aka saukar da su sau biyu a lokuta daban-daban.”
Ya bayyana cewa ayar ba ta kebanta da sahabban Annabi ba, inda ya ce: “Ayar tana magana ne kan dukkan Musulmi a kowane zamani. Ma’anar ita ce ba zai yiwu dukkan Musulman da suke warwatse a sassa daban-daban na duniya su yi karatu gaba ɗaya ba. Dole ne a samu wata cibiyar ilimi, sannan daga cikin Musulmi wasu su zo wannan cibiya, su yi karatu, daga baya su koma wajen mutanensu su yada abin da suka koya.”
Ayatullah Subhani ya jaddada cewa wannan aya tana magana ne kan wani lamari na zamantakewa da ilimi, inda ya ce: “Ba kowa ne zai iya zama ɗalibin makarantar addini ko jami’a ba. Wani ɓangare daga cikin al’umma dole ne ya zo cibiyar ilimi, ya yi karatu, sannan ya koma ya koyar da sauran mutane. A gaskiya wannan taron namu ma misali ne na wannan aya.”
Ya ƙara da cewa: “Idan muka yi la’akari da Iran, daga yammacin Yazd zuwa gabashin Sistan da Baluchistan, duk suna buƙatar malamai. Amma ba kowa ne zai iya zuwa ya yi karatu ba. Dole ne a samu wata cibiyar ilimi a tsakiyar ƙasa, inda mutane za su zo, su yi karatu, sannan su koma su koyar da mutanensu.”
Ya ce: “Idan muka fassara ayar haka, ba za mu sake samun matsala a cikin ayar ba. Malamai suna fuskantar matsala wajen wannan aya; ba sa iya mayar da wakilan kalmomin zuwa tushe guda, saboda suna ɗauka cewa ayar tana magana ne kan jihadi da sahabban Annabi. Mu kuwa muna cewa sahabban Annabi ma suna daga cikin misalan wannan aya. Ayar tana da ma’ana ta gaba ɗaya kuma tana magana kan kowane zamani; zamaninmu ma haka yake.”
Makarantar bazara ta “Darul-Ilm” misali ce ta ayar Nafar
Ayatullah Subhani ya gode wa shugaban Hauzar Ilimin Addini ta Khurasan, inda ya ce: “Ina matuƙar godiya ga Hujjatul Islam wal Muslimin Khayyat, shugaban Hauza da makarantun Mashhad, saboda ƙirƙirar wannan makarantar bazara.”
Ya ƙara da cewa: “Ƙirƙira abu ne mai muhimmanci. Mutane suna da tunane-tunane da dama, amma galibinsu maimaitattun tunane-tunane ne, yayin da ƙirƙira take da ƙaranci. Wannan wata ƙirƙira ce, kuma tana tabbatar da ma’anar wannan aya.”
Ayatullah Subhani, yayin da yake ishara da hadisin Imam Ali bn Musa ar-Rida (AS), wanda ya ce:
«إِنَّ الْإِمَامَةَ زِمَامُ الدِّینِ وَ نِظَامُ الْمُسْلِمِینَ وَ صَلَاحُ الدُّنْیَا وَ عِزُّ الْمُؤْمِنِینَ، إِنَّ الْإِمَامَةَ أُسُّ الْإِسْلَامِ النَّامِی وَ فَرْعُهُ السَّامِی»
“Lalle Imama ita ce igiyar addini, tsarin Musulmi, gyaran duniya da ɗaukakar muminai. Lalle Imama ita ce tushen Musulunci mai bunƙasa da kuma reshensa mai ɗaukaka.”
Ya bayyana cewa: “Wannan ruwaya ta ba da ma’anar Imama mai girma ƙwarai. Imama ita ce igiyar addini, tsarin Musulmi, gyaran duniya da lahira da kuma ɗaukakar muminai. Ita ce tushen Musulunci kuma reshensa mai bunƙasa. Dole ne mu duba wace irin Imama ce za ta zama misalin wannan hadisi.”
Ra’ayin Ahlus-Sunna game da Imama
Ayatullah Subhani ya yi ishara da ra’ayin Ahlus-Sunna game da Imama, inda ya ce: “Akwai ra’ayoyi biyu game da Imama; ra’ayin Ahlus-Sunna da kuma ra’ayin Shi’a. Ahlus-Sunna ba sa ɗaukar Imama a matsayin ɗaya daga cikin tushen addini, sai dai suna ɗaukarsa a matsayin reshe. Ku duba littattafan Kalam ɗinsu, suna cewa Imama tana daga cikin rassa.”
Ya ci gaba da cewa: “Me ya sa suke cewa Imama tana daga cikin rassa? Saboda aiwatar da hukunce-hukuncen Shari’a, umarni da kyakkyawa da hani da mummuna wajibi ne, kuma waɗannan abubuwa ba za su tabbata ba tare da Imam da mai mulki ba. Tunda abin da yake zama hanya zuwa ga wajibi shi ma wajibi ne, sai mu samar da wannan hanya, mu naɗa Imam, mu ba shi jagorancin al’amura domin ya yi umarni da kyakkyawa kuma ya tabbatar da tsaro.”
Ayatullah Subhani ya bayyana cewa: “Saboda haka, a mahangarsu, Imama wani matsayi ne na siyasa wanda ɗan Adam yake samarwa. Kamar yadda mutane suke taruwa su zaɓi shugaba ko gwamna, haka Musulmi suke taruwa su zaɓi mutum guda su ba shi jagorancin al’amura. Don haka, a mahangarsu, Imama aiki ne na ɗan Adam da kuma zaɓin ɗan Adam.”
Ya ƙara da cewa: “Saboda haka, ba abin mamaki ba ne idan suka ce idan wannan Imam ya zama azzalumi, dole ne a ci gaba da yi masa biyayya; idan ya zama fasiki ma, dole ne a yi masa biyayya. Saboda wannan Imam wani lokaci yana samun iko ne ta hanyar zaɓe, wani lokaci kuma ta hanyar ƙarfi da rinjaye. Suna cewa ko da ya karɓi iko ta hanyar ƙarfi da rinjaye, har yanzu zai iya zama Imam.”
Ya yi ishara da ra’ayoyin wasu malaman Ahlus-Sunna a wannan batu, inda ya ce: “Dukkan waɗannan bayanai suna cikin littattafan Kalam ɗinsu. Sun mai da Imama wani matsayi na ɗan Adam wanda manufarsa ita ce aiwatar da hukunce-hukuncen addini da tabbatar da tsaro. Ko da irin wannan mutum fasiki ne, dole ne a yi masa biyayya.”
Ya ƙara da cewa: “A cikin maganganunsu akwai cewa ba za a cire Imam daga matsayinsa saboda fasikanci, zalunci, ƙwace dukiyoyi, keta alfarmar mutane, raunana ƙarfi ko dakatar da hukunce-hukuncen Shari’a ba. Haka kuma ba a halatta a yi masa tawaye ba, kuma dole ne a yi masa biyayya. Kada ku yi mamaki, domin mutum ne wanda ko dai aka zaɓe shi ko kuma ya mamaye mutane ta hanyar ƙarfi da rinjaye.”
Ayatullah Subhani ya yi ishara da wata magana daga littattafan Kalam na Ahlus-Sunna, inda ya ce: “Suna ganin bai kamata a daina yi wa Imam biyayya ba; domin bayan halifofi huɗu, wasu shugabanni sun zama fasikai, amma mutane suka ci gaba da yi musu biyayya. A zahiri, suna amfani da biyayyar mutane a matsayin hujjar halatta wannan lamari.”
Ra’ayin Shi’a game da Imama
Ya ce: “Yanzu ku kwatanta wannan batu da kalaman Imam Ali bn Musa ar-Rida (AS). A hadisin an ce: ‘Lalle Imama ita ce igiyar addini, tsarin Musulmi, gyaran duniya da ɗaukakar muminai; lalle Imama ita ce tushen Musulunci mai bunƙasa da reshensa mai ɗaukaka.’”
Ya ci gaba da cewa: “Igiyar addini na nufin cewa dukkan addini yana ƙarƙashin ikon Imam; tsarin Musulmi, gyaran duniya da lahira da ɗaukakar muminai. To, ta yaya za a ce Imama tana daga cikin rassa kuma reshen Musulunci ce?”
Ayatullah Subhani ya bayyana cewa ra’ayin Shi’a game da Imama ya bambanta, inda ya ce: “Ra’ayinmu shi ne Imam shi ne ‘Imam ɗin zamaninsa, hujjar Allah’. Allah ne yake naɗa Imam, ba mutane ba. Allah ne kai tsaye yake sanar da mutane Imam ta hannun Manzon Allah (SAWA).”
Ya ƙara da cewa: “Annabi da Imam suna tare da juna kuma ba sa rabuwa. Dukkan nauyin da yake kan Annabi (SAWA) yana kan Imam (AS), sai dai abu guda. Idan za ku ce guda ɗaya ne kawai, to shi ne cewa wahayi mai ma’anar wahyin shari’a ba ya sauka kan Imam, domin ba a kafa sabuwar Shari’a a zamanin Imama. Amma sauran abubuwan da Manzon Allah (SAWA) yake yi, Imam ma dole ne ya yi su.”
Sharuɗɗan Imam
Ayatollyah Subhani ya bayyana cewa Imam dole ne ya kasance yana da wasu sharuɗɗa na musamman, inda ya ce: “Shin ya kamata mu zaunar da wani mutum mu zaɓe shi, mu ba shi jagorancin al’amura? Ko kuma wani mutum ya hau kan mutane da ƙarfi ya ce shi ne Imam? Imam dole ne ya kasance yana da irin waɗannan sharuɗɗa. Dole ne mutum ya kasance ƙarƙashin tarbiyyar Allah, kamar yadda Annabi yake ƙarƙashin tarbiyyar Allah. Shi ma ya kasance ƙarƙashin tarbiyyar Allah har ya kai matsayin da zai iya yin abin da Annabi yake yi.”
Ayyukan Annabi guda huɗu da Imam yake ɗauka
Ayatullah Subhani ya yi bayani kan ayyukan Manzon Allah (SAWA), inda ya ce: “Zan ambaci ayyuka huɗu na Manzon Allah (SAWA). Annabi, baya ga samun wahayi, yana da wasu ayyuka.”
Na farko: Tafsirin Alƙur’ani
Ya ce: “Ɗaya daga cikin ayyukan Manzon Allah (SAWA) shi ne tafsirin Alƙur’ani. Ba kawai karanta Alƙur’ani yake yi ba, yana kuma fassara shi. ‘Lalle a kanmu ne bayaninsa.’ Manzon Allah (SAWA) aikinsa shi ne tafsirin Alƙur’ani, kuma yana fassara ayoyi ga mutane a masallaci. Wannan nauyi ma yana kan Imam. Iyalan gidan Annabi yadda Annabi yake da cikakkiyar fahimta game da ma’anonin Alƙur’ani, Imam ma dole ne ya kasance yana da wannan fahimta.”
Na biyu: Bayyana hukunce-hukuncen sabbin al’amura
Ya ce: “Akwai wasu batutuwa da suke faruwa waɗanda ba su taɓa faruwa a baya ba. Idan wani sabon lamari ya faru, mutane suna kai shi wajen Manzon Allah domin su samu hukuncinsa. Bayan wafatin Manzon Allah (SAWA), sababbin al’amura sun ci gaba da faruwa, kuma a lokuta da dama ana buƙatar sabbin hukunce-hukunce, saboda an samu sababbin batutuwa. Imam ne yake ɗaukar wannan nauyi.”
Ya ƙara da cewa: “Na farko shi ne tafsirin Alƙur’ani, na biyu kuma shi ne bayyana hukunce-hukuncen sabbin al’amura. Misali, batun ‘Awl’ da ‘Ta’asib’ a rabon gado wani sabon batu ne. Irin waɗannan al’amura suna faruwa, Manzon Allah (SAWA) yana warware su, kuma Imam ma dole ne ya yi haka.”
Na uku: Amsa shubuhohi
Ya ce: “Aiki na uku shi ne amsa sabbin shubuhohi. Manzon Allah (SAWA) yana amsa sabbin shubuhohin da mutane suke kawowa, kuma Imam ma dole ne ya iya amsa sabbin shubuhohi.”
Ayatullah Subhani ya kawo misalin wata shubha da Kiristoci suka kawo a zamanin Manzon Allah (SAWA), inda ya ce: “Kiristoci sun zo wajen Manzon Allah (SAWA) suka ce hujjar cewa Annabi Isa Allah ne ita ce ba shi da uba; da ace shi ɗan Adam ne, da ya kamata ya kasance yana da uba. Annabi ya amsa da cewa: ‘Lalle misalin Isa a wurin Allah kamar misalin Adam ne, Ya halicce shi daga ƙasa.’ Idan rashin uba alama ce ta allahntaka, to Adam, uban bil’adama, ya fi Isa cancantar kasancewa Allah, domin ba shi da uba kuma ba shi da uwa.”
Ya ƙara da cewa: “Irin waɗannan batutuwa Yahudawa da Kiristoci suna kawowa wajen Annabi, kuma Annabi yana ba su amsa. Saboda haka, Imam ma dole ne ya kasance yana da wannan cancanta kuma ya iya amsa shubuhohi.”
Na huɗu: Hana karkacewa da gyara ɓata a cikin al’umma
Wannan babban malamin addini ya bayyana aiki na huɗu da cewa: “Wani lokaci wasu daga cikin sahabbai suna aikata abubuwan da suka saba wa umarni, kuma a cikin Alƙur’ani akwai misalai da yawa. Abdullah bn Abi an tura shi daga wajen Manzon Allah (SAWA) zuwa wani wuri domin ya sa ido kan zirga-zirgar Kuraishawa. Amma maimakon ya aiwatar da umarnin Annabi, sai ya kashe wasu daga cikin Kuraishawa ya dawo. Wannan lamari ya faru ne a cikin watannin Haram (Ashhurul hurum). Manzon Allah (SAWA) yana fuskantar irin waɗannan matsaloli da karkacewar da suke faruwa a cikin al’umma, kuma yana gyara su.”
Ya ci gaba da cewa: “A Yaƙin Badar ma, wasu mutane bayan an gama yaƙi sun kama fursunoni domin su karɓi kuɗi daga gare su, alhali Manzon Allah (SAWA) bai ba su irin wannan izini ba. Irin waɗannan karkacewa ma Manzon Allah (SAWA) yana magancewa tare da gyara su.”
Ayatullah Subhani ya jaddada cewa: “Saboda haka, Imam da ya kamata mu ɗauka a matsayin Imam dole ne ya ɗauki ayyukan Annabi a kansa: tafsirin Alƙur’ani, bayyana hukunce-hukuncen sabbin al’amura, amsa shubuhohin mutane da kuma gyara karkacewa.”
Ya ƙara da cewa: “Idan yana da waɗannan ayyuka, babu shakka shi Imam ne. Don haka mun samu ra’ayoyi biyu: ra’ayi na farko yana kallon Imama a matsayin matsayi na ɗan Adam da kuma wani nau’in shugabancin siyasa na wani zamani; duk wanda ya iya karɓar wannan matsayi da ƙarfi kuma ya aiwatar da hukunce-hukuncen addini, ba ya buƙatar wasu sharuɗɗa.”
A ƙarshe, wannan babban malamin addini ya jaddada cewa: “Ra’ayi na biyu shi ne Imama matsayi ne na Allah, kuma Imam dole ne ya girma ƙarƙashin tarbiyyar Allah; kamar yadda Amirul Muminina (AS) tun yana yaro ya san waɗannan abubuwa masu yawa daga Allah, kuma ya kasance ƙarƙashin tarbiyyar Allah, domin ya iya aiwatar da sauran matsayi da ayyukan da suka rataya a kansa bayan Manzon Allah (SAWA).”
Ra'ayinka