A cewar Kamfanin Dillancin Labaran Hauza, an gudanar da zaman mako-mako na darasin Akhlaƙ na Ayatullah Jawadi Amuli a safiyar Laraba, 29 ga Mehr 1405, wanda ya yi daidai da 21 ga Oktoba, 2026, a Masallacin A’azam da ke birnin Qum, tare da halartar al’umma daga sassa daban-daban.
A yayin wannan zama, Ayatullah Jawadi Amuli ya yi bayani kan wasu muhimman ƙa’idojin ɗabi’a da Imam Ali (AS) ya jaddada, inda ya mayar da hankali kan ’yanci da ’yancin kai, kishi da jarumtaka, da kuma jajircewa a fagen yaƙi. Ya kuma danganta waɗannan koyarwa da yanayin da ake ciki a yanzu, tare da jaddada muhimmancin kare tsaro da martabar al’umma da kuma tallafa wa mayaƙa.
Ya bayyana cewa Musulunci yana da ƙa’idojin ɗabi’a da dama, ban da aƙidu da hukunce-hukuncen addini. Wasu daga cikin waɗannan ƙa’idoji sun samu kulawa sosai, yayin da wasu ba a yi cikakken bayani a kansu ba. Ya ce, a cikin zantukan Imam Ali (AS), an ba da muhimmanci na musamman ga ’yanci, kishi da jarumtaka, da kuma umarnin da suka shafi halin mayaƙa a fagen yaƙi.
’Yanci da ’yancin kai ba su dace da cin hanci, almundahana da tsawwala farashi ba
A yayin bayanin ma’anar ’yanci da ’yancin kai, Ayatullah Jawadi Amuli ya kawo wata hikima ta Imam Ali (AS), inda ya ce:
«أَلَا حُرٌّ یَدَعُ هَذِهِ اللُّمَاظَةَ لِأَهْلِهَا؟ إِنَّهُ لَیْسَ لِأَنْفُسِکُمْ ثَمَنٌ إِلَّا الْجَنَّةَ، فَلَا تَبِیعُوهَا إِلَّا بِهَا.»
Ma’anar wannan magana ita ce: “Shin babu wani ɗan ’yanci da zai bar wannan ragowar ga masu ita? Lallai babu wani farashi da ya dace da rayukanku sai Aljanna, saboda haka kada ku sayar da su da wani abu face Aljanna.”
Ya bayyana cewa kalmar “Lumazah” tana nufin ragowar abinci da ke makalewa tsakanin haƙora bayan an ci abinci. Imam Ali (AS) yana tambayar ko babu wani mutum mai ’yanci da zai bar wannan ragowar ga masu ita, maimakon ya bi ta yana nema.
Ayatullah Jawadi Amuli ya yi bayanin cewa wannan koyarwa tana da alaƙa da rayuwar zamantakewa. Ya ce, bai kamata mutum ya bi abin da wasu suka riga suka yi amfani da shi ko suka amfana da shi ba, har ya gina rayuwarsa a kan ragowar wasu.
Ya ƙara da cewa, Imam Ali (AS) yana tambayar ko babu wani mutum mai ’yanci da zai riƙa bincike a cikin kwandon shara na mutanen zamanin da suka gabata. Ya bayyana cewa cin hanci, almundahana da sauran amfani da dukiya ta hanyar da ba ta dace ba, suna cikin irin waɗannan munanan halaye.
Ya jaddada cewa mutum mai ’yanci bai kamata ya aikata irin waɗannan abubuwa domin samun abin duniya ba.
Da yake magana kan matsalolin tattalin arziki da zamantakewa, ciki har da tsawwala farashi, cin hanci da almundahana, ya ce ’yanci da mutuncin ɗan Adam ba su dace da irin waɗannan ayyuka ba. A maimakon haka, ya kamata mutum ya nemi abin rayuwarsa ta hanyar da ta dace, tare da dogaro da ƙoƙarinsa, domin darajar ɗan Adam ta fi yadda zai sayar da kansa ga ayyukan ƙasƙanci da rashin gaskiya.
Ya kuma jaddada cewa ’yanci da ’yancin kai wani fanni ne mai zaman kansa a cikin ɗabi’un Musulunci, wanda ya kamata a yi cikakken bayani a kansa, kamar yadda ake bayani kan hukunce-hukunce da mustahabbai na addini.
Kishi da jarumtaka na nufin kare iyaka da hana kai hari
A ci gaba da jawabinsa, Ayatullah Jawadi Amuli ya yi magana kan ruwayoyin da suka shafi kishi da jarumtaka. Ya bayyana cewa littattafan hadisi sun jaddada muhimmancin kare iyakar mutum da kuma fuskantar wanda ya kawo hari da makami, amma ba a ba wannan ɓangare na koyarwar addini kulawa gwargwadon yadda aka ba wasu batutuwa ba.
Ya kawo ruwayoyi daga Imam Ja’afar Sadik (AS) da Imam Muhammad Baƙir (AS) dangane da mutumin da ya shiga gidan wani da nufin cutar da shi ko ƙwace dukiyarsa.
A cikin ruwayoyin, an jaddada kare kai daga wanda ya kawo hari. Ya kawo wata ruwaya da ke cewa:
«اللص يدخل علي في بيتي يريد نفسي ومالي قال اقتله فأشهد الله ومن سمع أن دمه في عنقي»
Ma’anar ruwayar ita ce: “Wani ɓarawo ya shigo gidana da nufin cutar da ni ko ƙwace dukiyata. Sai aka ce: Ka yaƙe shi; Allah da duk wanda ya ji wannan magana su shaida cewa alhakin jininsa yana kaina.”
Haka kuma, ya kawo wata ruwayar da ke cewa:
«فاقتلوه فما دخل عليك فعلي»
Wato: “Ku yaƙe shi, alhakin abin da ya same shi saboda shigowarsa gare ku yana kaina.”
Ayatullah Jawadi Amuli ya bayyana cewa waɗannan ruwayoyi sun yi magana a sarari kan alhakin kare kai daga kai hari da zalunci. Saboda haka, ya ce kishi da jarumtaka suna cikin muhimman batutuwan ɗabi’un Musulunci da ya kamata a ƙara yin bayani a kansu.
Da yake danganta waɗannan koyarwa da halin da ake ciki a yanzu, ya yi nuni da kai hari da ƙasashen Amurka da Isra’ila suka yi wa ƙasar Iran, inda ya jaddada muhimmancin kare iyakar ƙasa da tsayawa tsayin daka wajen fuskantar wannan hari.
Ya bayyana cewa kishi yana nufin hana baƙo kutsa kai cikin iyaka ko wurin da ba shi da izinin shiga, da kuma fuskantar duk wani yunƙuri na keta wannan iyaka.
Ya ƙara da cewa, kamar yadda ake yawan yin bayani kan sallah, azumi, Hajji da sauran hukunce-hukuncen addini, haka nan ya kamata a ƙara bayyana koyarwar Musulunci da ta shafi kishi da jarumtaka, domin waɗannan suna da alaƙa da rayuwar zamantakewa da alhakin da mutum yake da shi na kare kansa da al’ummarsa.
Muhimmancin jarumtaka a fagen yaƙi da kasancewar mayaƙa cikin shiri a kan iyakoki
A ɓangare na uku na jawabinsa, Ayatullah Jawadi Amuli ya yi bayani kan umarnin Imam Ali (AS) game da mayaƙa da kuma muhimmancin kasancewa cikin shiri a fagen yaƙi. Ya yi nuni da wasiƙa ta 11 a cikin littafin Nahjul Balagha, inda ya bayyana cewa waɗannan koyarwa sun dace da yanayin da ake ciki a yanzu.
Ya yaba wa ƙoƙari da jajircewar mayaƙan da suke bakin aiki domin kare ƙasa, inda ya ce waɗannan mutane suna gudanar da aikinsu a yanayin da maƙiyi zai iya kai hari a kowane lokaci. Saboda haka, ya kamata su kasance cikin shiri a kowane lokaci, tare da kiyaye ƙarfin kariyarsu da kuma kasancewa cikin lura.
Ya ƙara da cewa, dalilin da ya sa suke yawan yi wa waɗannan mayaƙa addu’ar “Salamullahi Alaihi” shi ne tambayar wane sahabi ne ya taɓa taimaka wa Imam ɗinsa da irin wannan jajircewa.
Ayatullah Jawadi Amuli ya kuma kawo wani umarni na Imam Ali (AS) ga mayaƙa daga wasiƙa ta 11 a cikin Nahjul Balagha:
«وَ لَا تَذُوقُوا النَّوْمَ إِلَّا غِرَاراً أَوْ مَضْمَضَةً»
“Kada ku ɗanɗani (yi) barci sai kaɗan, gwargwadon buƙata.”
Ya bayyana cewa Imam Ali (AS) yana umartar mayaƙa da kada su yawaita barci a lokacin da suke filin daga (kan aiki), sai dai su samu ɗan hutu gwargwadon buƙatar da ake da ita.
Ya yi misali da mai azumi wanda zai iya kurkure bakinsa da ruwa, amma bai kamata ya haɗiye ruwan ba. Haka nan, mayaƙi a lokacin da yake gadin wurin da aka ɗora masa alhakin karewa, ya kamata ya guji barcin da zai sa ya yi sakaci, tare da kiyaye hankalinsa da lura a kowane lokaci.
Ya jaddada cewa wannan umarni yana magana ne kan yanayin aikin gadi da alhakin mayaƙa a fagen kare ƙasa. Ya bayyana cewa mutum ba zai iya shafe dare da rana ba tare da hutawa ba, domin gajiya abu ne na ɗabi’a. Sai dai mayaƙi a lokacin da yake kan aikin tsaro bai kamata ya yi sakaci da makamin da ke hannunsa ba, kuma dole ne ya guji barin barci ko gafala ta rinjaye shi.
Ya ƙara da cewa, a irin wannan yanayi, ya kamata a tsara hutu ta yadda ba za a rasa shirin kariya da lura da ake buƙata ba.
Koyi da Annabi Ibrahim (AS) wajen yaƙi da bautar gumaka da tsayawa kan maƙiyi
A wani ɓangare na jawabinsa, Ayatullah Jawadi Amuli ya yi nuni da ayar Alƙur’ani mai girma:
«وَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ»
“Ku bi addinin Ibrahim.”
Ya jaddada muhimmancin koyi da tafarkin Annabi Ibrahim (AS), musamman wajen yaƙi da bautar gumaka da tsayawa tsayin daka a kan abin da yake ganin gaskiya ne.
Ya bayyana cewa Alƙur’ani ya umarci mabiyan Musulunci da su bi addinin Annabi Ibrahim (AS), domin kuwa su ma suna cikin zuriyar da ke da alaƙa da tafarkin Annabi Ibrahim Khalilullah.
Ya ce, kamar yadda Annabi Ibrahim (AS) ya tsaya tsayin daka wajen yaƙi da bautar gumaka, har ya yi amfani da gatari wajen karya gumakan, haka nan ya kamata mabiyansa su kasance masu ƙoƙarin kawar da gumaka da tsayawa kan gaskiya.
Da yake danganta wannan koyarwa da yanayin yau, ya bayyana cewa Annabi Ibrahim (AS) ya fuskanci gumaka da gatari, yayin da a yau ake amfani da kayan aiki da hanyoyin da suka dace da zamani, ciki har da makamai masu linzami, wajen fuskantar maƙiyi.
Ya jaddada cewa, kamar yadda Annabi Ibrahim (AS) ya tsaya tsayin daka wajen yaƙi da bautar gumaka, haka nan mabiyansa ya kamata su kasance masu jajircewa wajen kare addininsu, martabarsu da ’yancin kansu.
A ƙarshen jawabinsa, Ayatullah Jawadi Amuli ya yi addu’a ga al’ummar Iran, mayaƙan gwagwarmaya, malamai da dukkan masu yi wa al’umma hidima. Ya roƙi Allah Maɗaukakin Sarki da Ya sanya kowa cikin waɗanda za su samu kulawa da albarkar Ahlul Baiti (AS), tare da bai wa al’ummar Iran ɗaukaka, mutunci, daraja da sa’ar duniya da Lahira.
Ra'ayinka