A cikin littafin Muhawara 101 Masu Ban Sha’awa da Karantawa, wanda Muhammad Muhammadi Ishtihardi ya rubuta, an tattara muhawarori daban-daban da suka shafi batutuwan aƙida da addini. Kamfanin Dillancin Labaran Hauza zai ci gaba da wallafa wasu daga cikinsu a sassa daban-daban.
Dokta Tijjani Samawi ya ce: “Ahlus-Sunna suna ɗaukar yin sallar Azahar da La’asar, da kuma Magariba da Isha’i a tare, a matsayin abin da bai inganta ba. Suna cewa kowace sallah dole ne a yi ta a lokacinta. Ni ma lokacin da nake cikin Ahlus-Sunna, haka nake yin sallah, kuma ina ganin yin sallar Azahar da La’asar, haka nan Magariba da Isha’i a jere, ba ya inganta.”
Lokacin da na isa Najaf mai tsarki, kuma bisa jagorancin wani abokina, na je wajen Shahid Ayatullah Muhammad Baƙir Sadr (RA). Lokacin sallar Azahar ya yi. Shahid Sadr ya nufi masallaci, ni da sauran waɗanda suke wurin kuma muka bi shi zuwa masallacin, muka shiga sallah.
Na ga Ayatullah Sadr ya yi sallar La’asar bayan ya gama sallar Azahar, ba tare da wani tazara mai yawa ba. A lokacin ina cikin wani yanayi da kuma wuri da ba zan iya fita daga sahu ba. Wannan shi ne karo na farko da na taɓa yin sallar La’asar kai tsaye bayan sallar Azahar, amma ina cikin damuwa a zuciyata, ina tambayar kaina ko sallar La’asar da na yi ta inganta.
Dokta Tijjani: A wannan rana na kasance baƙon Shahid Sadr (RA), kuma na samu dama. A gabansa na tambaye shi: “Shin ya halatta Musulmi ya haɗa sallolin farilla guda biyu a lokacin da akwai larura?”
Shahid Sadr: “Eh, ya halatta. Yin sallolin farilla guda biyu, wato Azahar da La’asar, haka nan Magariba da Isha’i a tare, ya halatta a kowane hali, har ma ba tare da wata larura ba.”
Na tambaye shi: “Mene ne hujjar wannan fatawar taku?”
Shahid Sadr: “Saboda Manzon Allah (SAWA) ya taɓa yin sallar Azahar da La’asar, haka nan Magariba da Isha’i a Madina, ba a cikin tafiya ba, ba tare da akwai tsoro ba, kuma ba tare da ruwan sama ko wata larura ta tilasta hakan ba. Ya yi haka ne domin ya sauƙaƙa wa al’ummarsa, ya kawar da wahala daga gare su. Wannan al’amari, godiya ga Allah, ya tabbata a wurinmu ta hanyar Ahlul Baiti (AS), kuma a wurinku ku Ahlus-Sunna ma ya tabbata ta hanyar Sunna.”
Na yi mamakin yadda ya ce wannan al’amari ya tabbata a wurinmu, alhali har zuwa wannan lokacin ban taɓa jin irin wannan magana ba, kuma ban taɓa ganin wani daga cikin Ahlus-Sunna yana aikata hakan ba. Akasin haka, sukan ce idan aka yi sallah ko da minti ɗaya kafin kiran sallah, to sallar ba ta inganta. To, balle mutum ya yi sallar La’asar sa’o’i kafin lokacinta, bayan sallar Azahar, ko kuma ya yi sallar Isha’i kai tsaye bayan Magariba. Irin wannan abu ba sananne ba ne a wurinmu, kuma ana ɗaukarsa a matsayin wanda ba ya inganta.
Ayatullah Sadr ya fahimci haka daga yanayin fuskata cewa ina mamakin yadda haɗa sallar Azahar da La’asar, da kuma Magariba da Isha’i a tare, zai kasance halal.
Nan take ya yi ishara ga ɗaya daga cikin ɗaliban da suke wurin. Sai ɗalibin ya tashi ya kawo mini littattafai guda biyu. Na ga littattafan Sahih Muslim da Sahih Bukhari ne.
Shahid Sadr ya umurci ɗalibin da ya nuna mini hadisai da suka shafi haɗa salloli biyu da aka ruwaito a cikin waɗannan littattafai.
A cikin waɗannan littattafai guda biyu na karanta cewa Manzon Allah (SAWA) ya yi sallar Azahar da La’asar, haka nan Magariba da Isha’i a jere, ba tare da tsoro, ruwan sama ko wata larura ba.
A cikin Sahih Muslim na samu wani babi gaba ɗaya da ya yi magana kan wannan al’amari. Har yanzu ina cikin mamaki da ruɗani, kuma shakku ya fara shiga zuciyata. Na fara tunanin ko wataƙila an canza waɗannan littattafai guda biyu, wato Sahih Muslim da Sahih Bukhari, ko kuma ba su ne ainihin littattafan ba.
A raina nake cewa: “Idan na koma Tunusiya, zan nemi waɗannan littattafai guda biyu a can, sannan in binciki wannan batu dalla-dalla.”
A wannan lokacin Shahid Sadr ya tambaye ni: “Bayan wannan hujja, yanzu mene ne ra’ayinka?”
Na ce: “Kun yi gaskiya, kuma ku masu gaskiya ne.” Na gode wa Ayatullah Sadr, amma a zuciyata har yanzu ban gama gamsuwa ba. Sai da na koma ƙasata ta Tunusiya, inda na samu Sahih Muslim da Sahih Bukhari da sauran littattafai, sannan na yi nazari a kansu cikin natsuwa da zurfi.
A ƙarshe na gamsu gaba ɗaya cewa yin sallar Azahar da La’asar a jere, haka nan Magariba da Isha’i, ba tare da wata larura ba, ba shi da matsala, kamar yadda Manzon Allah (SAWA) ya aikata hakan.
Na ga Imam Muslim ya ruwaito a cikin Sahih ɗinsa,¹ a babin haɗa salloli biyu ba tare da tafiya ba, daga Ibn Abbas cewa Manzon Allah (SAWA) ya haɗa sallar Azahar da La’asar, da kuma Magariba da Isha’i.
Haka nan ya ruwaito cewa Annabi (SAWA) ya haɗa sallar Azahar da La’asar, da kuma Magariba da Isha’i a Madina, ba tare da tsoro ko ruwan sama ba. An tambayi Ibn Abbas dalilin da ya sa Manzon Allah (SAWA) ya yi hakan, sai ya ce:
«كَيْ لَا يُحَرِّجَ أُمَّتَهُ»
Ma’ana: “Domin kada ya jefa al’ummarsa cikin wahala.”²
Haka kuma a cikin Sahih Bukhari, juzu’i na 1, shafi na 140, a babin Lokacin Sallar Magariba, na karanta cewa Ibn Abbas ya ruwaito cewa Manzon Allah (SAWA) ya yi raka’o’in sallar Magariba da Isha’i guda bakwai, sannan ya yi raka’o’in Azahar da La’asar guda takwas a jere.
A cikin Musnad din Ahmad³ da kuma littattafan Imam Malik da Al-Muwaɗɗa’, an kuma ruwaito wannan hadisi:
« رَسُولُ اللَّهِ (ص) الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ جَمِيعًا فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلَا سَفَرٍ.»⁴
“Manzon Allah (SAWA) ya yi sallar Azahar da La’asar a jere, haka nan Magariba da Isha’i a jere, ba tare da tsoro ko tafiya ba.”
Sakamako
Saboda haka, duk da cewa wannan batu a bayyane yake, me ya sa wasu daga cikin Ahlus-Sunna, saboda tsattsauran ra’ayi, suke ɗaukar wannan a matsayin babban abin suka ga mazhabar Ahlus-Sunna da kuma abin da ‘yan Shi’a suke jingina musu? Alhali kuwa wannan hukunci ya tabbata a cikin ingantattun littattafan hadisansu.
Manazarta:
1. Sahih Muslim, juzu’i na 2, shafi na 151, babin “Haɗa Salloli Biyu Ba Tare da Tafiya Ba”.
2. Haka nan wannan madogara, shafi na 152.
3. Musnad Imam Ahmad bn Hanbal, juzu’i na 1, shafi na 221.
4. Muwaɗɗa’ Imam Malik (Sharhul-Hawalik), juzu’i na 1, shafi na 161.
Ra'ayinka