A cewar Kamfanin Dillancin Labaran Hauza, banbancin da ke tsakanin ɗan adam da sauran halittu bai tsaya kawai a sifofin jiki ba, a'a, ikon tunani, fahimta, yanke shawara, nufi, da sababbin abubuwa sun kafa wata babbar gada tsakanin ɗan adam da sauran halittu; wadannan karfin su ne suke ba wa ɗan adam damar yin aiki akasin abin da yanayi (instinct) ya umurce shi. Saboda haka, muna gabatar muku da wani bayani game da wannan batu daga maganganun Imam Shahid a cikin littafin “Tsarin Bai-ɗaya na Tunanin Musulunci” (Tarh-e Kulli-ye Andisheh-ye Eslami).
A matakin farko, ɗan adam ba ya fahimtar muhimmancin matsayinsa da kuma wannan banbanci mai girma da ke tsakaninsa da sauran halittu daidai gwargwado; amma lokacin da ya yi nazari a kan wannan batu, sai ya gane cewa wannan banbanci yana da zurfi sosai kuma abin mamaki ne.
Akwai wani babban rami tsakanin ɗan adam da sauran halittu. Daga ina wannan banbanci ya samo asali? Wadanne sifofi ne suke cikin ɗan adam waɗanda suka raba shi da sauran halittu har zuwa wannan matsayi? Ɗaya daga cikin muhimman waɗannan sifofi shi ne ƙarfin hikima da hankali, fahimtar abubuwan da suka shafi bai-ɗaya, da ikon karkato da hukunci daga cikakkun bayanai.
Ɗan adam yana da iko waɗanda bishiya, dutse, ko dabba ba sa da su; kamar su kirkire-kirkire da sababbin abubuwa. Idan da babu kirkire-kirkiren ɗan adam, da ɗan adam ma zai kasance kamar sauran halittu da yawa, zai tsaya a mataki daya kullum; kamar yadda ake iya ba da misali game da kuɗan zuma.
Daga cikin wasu sifofi na musamman na ɗan adam akwai ƙarfin nufi, yanke shawara, da zabi. Ɗan adam yana da ikon yin abin da yake so, alhali sauran halittu da yawa ba su da zabi sai dai su bi abin da yanayinsu (instinct) ya ce musu.
Halittar da yanayinta ya bukaci wani abu, to shi za ta yi, kuma lamarin ba ya danganta da zaɓi ko son rai. Amma ɗan adam zai iya yin aiki har ya kishiyanci yanayinsa. Yanayin ɗan adam shi ne ya ci abinci kuma ya biya bukatarsa ta sha'awa; amma muna ganin ɗan adam wanda watakila a tsawon rayuwarsa bai taba biyan bukatarsa ta sha'awa ba. Wannan hali akasin yanayi ne kuma wani nau'i ne na horar da kai (riyadat).
Haka kuma, yana iya yiwuwa ɗan adam ya rayu tsawon kwanaki da almond guda ɗaya kawai. Wannan aiki ne wanda ɗan adam ne kawai zai iya yi; domin ɗan adam yana da ikon yin aiki akasin yanayinsa.
A taƙaice, ƙarfin tunani, zabi, nufi, da kirkire-kirkire a cikin ɗan adam su ne sifofin da suka daukaka shi a kan sauran halittu. Idan aka kwatanta shi da sauran halittu, ɗan adam a zahiri halitta ce ta daban kuma mai siffofi na musamman.
Manazarta:
Littafin "Tsarin Bai-ɗaya na Tunanin Musulunci a cikin Alkur'ani", Fasalin Annabta, Zama na goma sha biyar, shafi na 268.
Ra'ayinka