A cewar Kamfanin Dillancin Labaran Hauza, rubutun da ke ƙasa yana yin bayani tare da ba da amsa ga wannan shubuha: Ta yaya kasancewar Annabi (S.A.W.A.) Ummiyyi ya dace da kasuwanci da kuma yadda yake gudanar da harkokin kasuwanci?
Kafin komai, ya kamata a lura cewa an bayar da ma’anoni guda biyu ga kalmar “Ummiyyi”.
Na farko, an danganta ta da kalmar “Umm” wadda take nufin uwa; wato mutum wanda yake kamar yadda ya kasance a ranar da aka haife shi daga uwarsa, bai koyi karatu da rubutu ba.
Ma’ana ta biyu kuma ita ce wanda aka danganta da “Ummul-Qura”, wato Makka.
Ma’ana ta farko ita ce mafi shahara, kuma ta fi dacewa da yadda kalmar ta zo a cikin Alƙur’ani, musamman furucin “لَا یَعْلَمُونَ الْکِتَابَ”.
Yanzu, wajen amsa wannan tambaya, ya kamata a ce kasancewar Annabi (S.A.W.A.) Ummiyyi ba yana nufin cewa bai iya karatu da rubutu ba ne; akwai bambanci tsakanin “rashin yin karatu da rubutu” da kuma “rashin iya karatu da rubutu.”
Alƙur’ani Mai Girma ya bayyana Manzon Allah (S.A.W.A.) da suna “النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ”, kuma Ya ce: «وَ مَا کُنتَ تَتْلُوا مِن قَبْلِهِ مِنْ کِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ»
Ma’anarsa ita ce: “Kai ba ka kasance kana karanta wani littafi ba kafin zuwansa, kuma ba ka kasance kana rubutu da hannunka ba.”
Abin lura a nan shi ne, ayar Alƙur’ani tana magana ne game da rashin yin karatu da rubutu, ba lallai ta kasance tana nufin cewa Annabi (S.A.W.A.) ba shi da ikon yin hakan ba.
Sheikh Tusi ma ya bayyana a cikin tafsirinsa yayin fassara wannan aya cewa, ayar ba ta ce Annabi (S.A.W.A.) ba shi da ikon karatu da rubutu ba. Abin da ta ce shi ne, kafin zuwan Alƙur’ani, bai kasance yana yin hakan ba kuma bai saba da karatu da rubutu ba.¹
Allama Tabataba’i ma yana ganin cewa wannan fahimta ta fi dacewa da zahirin ayar.²
A gefe guda kuma, ko da za mu ɗauki “Ummiyyi” da ma’anar rashin karatu da rubutu, wannan ba ya saɓa da ikon mutum na gudanar da harkoki, kasuwanci, lissafi, tattaunawa da kuma fahimtar riba da asara.
Kasuwanci a wancan zamani ma bai dogara kacokan kan ilimin karatu da rubutu ba. Kwarewa, iya tantance al’amura, amana da kuma ƙwarewar gudanarwa suna daga cikin muhimman ginshiƙan kasuwanci.
A haƙiƙa, amincewar Sayyida Khadija (S.A.) da Manzon Allah (S.A.W.A.) ta ginu ne bisa irin sanin da take da shi game da amanarsa, gaskiyarsa, basirarsa da kuma ƙwarewarsa wajen gudanar da harkoki; waɗannan kuwa halaye ne da aka riga aka san Annabi (S.A.W.A.) da su tun kafin aiko shi da manzanci.
Abin da ya fi muhimmanci shi ne cewa kasancewar Annabi (S.A.W.A.) Ummiyyi ba yana nufin an hana shi ilimi da kamala ba.
A asali, akwai babban bambanci tsakanin “rashin yin karatu a wurin wani malamin ɗan Adam ko wata makarantar ɗan Adam” da kuma “rashin samun ilimi da ƙwarewa.”
Manzon Allah (S.A.W.A.) ya samu ilimomi da kamaloli ta hanyar baiwar Allah da koyarwarSa, kuma wannan shi ne abin da ake magana a kai a cikin batun “ilimin ladunni.”
Bugu da ƙari, ilimin karatu da rubutu kansa ana ɗaukarsa a matsayin wata kamala. Ba za a iya cewa Annabi (S.A.W.A.) an hana shi irin wannan kamala ba; domin ya samu dukkan kamalolinsa ne ta hanyar baiwar Allah. Kuma rashin samun irin wannan kamala ga wani Annabi wanda yake bayyanar da kamalolin Allah zai iya zama wani nau’i na tawaya.
Abin da aka kore game da Annabi (S.A.W.A.) shi ne kasancewarsa ya taɓa samun horo da koyarwa daga malaman ɗan Adam, da kuma cewa ya kasance yana karatu da rubutu kafin aiko shi da manzanci; ba a kore masa ilimi da sauran kamalolin da Allah Ya ba shi ba.
Saboda haka, wannan shubuha cewa: “Idan Annabi (S.A.W.A.) Ummiyyi ne, ta yaya Sayyida Khadija (S.A.) ta damƙa masa gudanar da ayarin kasuwancinta?” Ta ginu ne a kan wani zato da ba daidai ba; kamar dai “Ummiyyi” yana nufin rashin iya gudanar da harkoki da lissafi. Alhali kuwa babu wata alaƙa ta dole tsakanin waɗannan abubuwa.
Annabi (S.A.W.A.) zai iya kasancewa mutumin da ya fi kowa amana, basira da cancanta wajen gudanar da kasuwanci, ba tare da wannan ya saɓa da kasancewarsa Ummiyyi ba.
A gefe guda kuma, idan abin da ake nufi da Ummiyyi shi ne cewa Annabi (S.A.W.A.) bai yi karatu da rubutu ba kafin aiko shi da manzanci, to, wannan ma yana daga cikin muhimman abubuwan da suke nuna cewa Alƙur’ani daga Allah yake; domin wani Annabi wanda bai yi karatu a wajen wani malamin ɗan Adam ba, kuma bai taɓa karanta ko rubuta wani littafi kafin hakan ba, ya zo wa mutane da littafi mai irin wannan zurfi da girma.
Irin wannan shubuha ma an taɓa gabatar da ita game da sanin Annabi (S.A.W.A.) da waƙoƙin Larabawa. Alhali kuwa sanin waƙa, har ma da haddace baitoci, ba ya nufin dole sai mutum ya iya karatu da rubutu.
A cikin al’ummar wancan zamani, waƙa ta fi yaduwa ne ta hanyar isarwa da baki, saboda haka haddace waƙoƙi ta hanyar ji abu ne na al’ada sosai.
A gefe guda kuma, Alƙur’ani Mai Girma bai bayyana Annabi (S.A.W.A.) a matsayin mawaƙi ba. Allah Ya ce:
«وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا یَنبَغِی لَهُ»
“Ba Mu koya masa waƙa ba, kuma hakan bai dace da shi ba.” ⁴
Saboda haka, sanin wasu waƙoƙi ko kuma ruwaito wasu baitoci ba ya saɓawa da kasancewar Annabi (S.A.W.A.) Ummiyyi. Haka kuma, ba zai iya zama hujjar cewa shi mawaƙi ne ba.
Madogara:
1. Al-Tibyan fi Tafsiril Qur’an, Tusi, Muhammad bn Hasan, bincike: Ahmad Qusayyir Al-Amili, Dar Ihya’ al-Turath al-Arabi, Beirut, ba tare da shekarar bugawa ba, mujalladi na 8, shafi na 216.
2. Al-Mizan fi Tafsiril Qur’an, Tabataba’i, Sayyid Muhammad Husain, Cibiyar Wallafar Musulunci, Qum, 1417H, bugu na biyar, mujalladi na 16, shafi na 139.
3. An samo daga littafin: Ulumul Qur’ani, Ma’rifat, Muhammad Hadi, Cibiyar Al’adu da Wallafe-wallafen Al-Tamhid, Qum, 1381H na kalandar Shamsiyya, shafi na 32.
4. Suratul Yasin, aya ta 69.
Ra'ayinka