Kamfanin Dillancin Labaran Hauza | Wannan shi ne kashi na biyu kuma na ƙarshe na fassarar binciken masanin bincike da tarihi a Hauzar Qom, Kan yadda maƙiya suka yi kutse tare da kashe-kashen manyan fuskoki a cikin Musulunci domin a fahimci cewa wannan ba sabon abu ba ne da kuma yadda ya kamata a fuskanci matsalar.
Yahudawa da Ibn Muljam: Nazarin Wasu Ruwayoyi
Daya daga cikin ikirarin da aka samu a wasu majiyoyin Shi'a shi ne batun danganta Ibn Muljam da Yahudanci. Ibn Muljam shi ne mutumin da ya kashe Amirul Muminina Ali bn Abi Talib (A.S).
Ruwayar Al-Khara'ij wal-Jara'ih
A cikin Al-Khara'ij wal-Jara'ih na Quɗbuddin al-Rawandi, mujalladi na ɗaya, shafi na 181 da 182, akwai wata ruwaya da ke danganta Ibn Muljam da Yahudanci. A cewar ruwayar, Ibn Muljam ya taba kusantar Amirul Muminina (A.S) tare da nuna masa tsananin kauna. Amirul Muminina (A.S), bisa wannan ruwaya, bai yarda da wannan kusanci ba. An nakalto cewa ya cewa Ibn Muljam : "Ibn Muljam kai Bayahude ne kuma kai ne zaka kashe ni."
Wannan ruwaya tana daga cikin dalilan da wasu marubuta suka kawo wajen danganta Ibn Muljam da Yahudanci.
Batun Mahaifiya da Mai Shayarwa
A cikin Kashf al-Ghummah na Arbili, an kawo wata ruwaya da ta shafi asalin Ibn Muljam. A cewar wannan bayani, akwai tambaya game da alakar mahaifiyarsa da Yahudanci.
Haka kuma, an kawo batun wata mai shayarwa Bayahudiya da aka ce ta kula da shi tun yana karami.
Wadannan ruwayoyi sun kasance wani bangare na muhawarar tarihi game da asalin Ibn Muljam.
Sai dai kamar sauran ruwayoyin tarihi, tabbatar da matsayin sanadinsu da yadda za a fahimce su yana bukatar nazarin masana.
Ruwayar Imam Hasan Mujtaba (A.S)
A wata ruwaya, an ce Imam Hasan Mujtaba (A.S) ya tambayi mahaifinsa game da wanda ya kai masa hari.
An nakalto cewa Amirul Muminina (A.S) ya ce:
«قَتَلَنِي ابْنُ الْيَهُودِيَّةِ»
Wannan ruwaya ma tana daga cikin nassosin da wasu marubuta suka yi amfani da su wajen danganta Ibn Muljam da Yahudanci.
Zarge-zargen Tasirin Yahudawa Kan Wasu Abubuwan da Suka Faru Bayan Wafatin Annabi (S.A.W.A)
Wasu ruwayoyi da rubuce-rubucen tarihi sun yi magana kan yiwuwar tasirin Yahudawa ga wasu mutane da abubuwan da suka faru bayan wafatin Annabi Muhammad (S.A.W.A).
Daga cikin bayanan da aka kawo akwai wata ruwaya da ta danganci Sa'ad bn Abdullah al-Ash'ari da Imam Mahdi (A.F).
A cewar wannan ruwaya, an tattauna batun wasu mutane da suka shiga Musulunci tun kafin hijira, tare da bayanin cewa sun sami wasu bayanai daga Yahudawa.
Wasu marubuta sun yi amfani da irin wannan ruwaya wajen danganta wasu daga cikin abubuwan da suka kai ga al'amarin Saƙifa da tuntuba ko samun bayanai daga Yahudawa.
Wannan ikirari yana daga cikin batutuwan da ke bukatar nazari mai zurfi, musamman saboda muhimmancin Saƙifa a tarihin siyasa da addinin Musulunci.
Mu'amala da Ilimin Ahlul Kitab
A wasu majiyoyi, akwai bayanai game da yadda wasu daga cikin Sahabbai da jagororin farkon Musulunci suka yi mu'amala da malaman Ahlul Kitab.
An kawo nassoshi daga Al-Durr al-Manthur, Tarjamar Tarikh al-Tabari da kuma wasu littattafai.
Wadannan bayanai sun nuna cewa akwai hulda tsakanin Musulmi da Ahlul Kitab wajen tattauna wasu bayanan tarihi da na addini.
Sai dai kasancewar mutum yana da hulda da wani malamin Yahudu ko Kirista ba ya isa shi kadai wajen tabbatar da cewa mutum ya kasance mai bin wani shiri na kutse. Saboda haka, irin wannan ikirari yana bukatar hujjoji masu karfi da cikakken binciken tarihi.
Zaid bn Thabit da Harshen Ibrananci
Zaid bn Thabit yana daga cikin fitattun mutane a farkon tarihin Musulunci. A wasu bayanai, an ambaci yadda ya koyi harshen Ibrananci domin gudanar da wasu ayyuka da suka shafi sadarwa.
Wasu marubuta sun yi amfani da wannan bayani wajen gabatar da wasu zarge-zarge game da asalinsa.
Amma sanin harshe ko rubutun wata al'umma shi kadai ba hujja ba ce ta tabbatar da cewa mutum dan wannan al'umma ne. Saboda haka, duk wani bincike kan wannan batu yana bukatar bambance tsakanin bayanin tarihi tabbatacce da kuma zargi da aka gina bisa wasu zato.
Yahudawa da Wasu Ruwayoyi Kan Ashura
A cikin wasu ruwayoyin Shi'a, akwai bayanai da aka danganta da makircin Yahudawa kan Ahlul Baiti (A.S). Daga cikin nassosin da aka kawo akwai wata magana da aka danganta ga Annabi Muhammad (S.A.W.A) game da Imam Hasan da Imam Husaini (A.S):
«فَإِنِّی خَائِفٌ عَلَیْهِ مِنْ کَیْدِ الْیَهُود»
Wato: “Hakika ina tsoron makircin Yahudawa a kansa.”
Wasu ruwayoyi sun kuma kawo labarin wani mutum mai suna Salih al-Yahudi wanda aka ce ya taba sace Imam Husaini (A.S) tun yana karami. A cewar wannan ruwaya, daga baya aka gano inda Imam Husaini (A.S) yake kuma aka kubutar da shi.
Sai dai wadannan ruwayoyi ma suna bukatar a tantance asalinsu da matsayinsu a ilimin ruwaya.
Ayar Suratul Isra'i da Wasu Tafsiri
Allah Madaukakin Sarki yana cewa:
«لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ وَلَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيرًا»
Wato: “Lallai za ku yi barna a cikin kasa sau biyu, kuma lallai za ku yi girman kai mai yawa.”
A wasu ruwayoyin tafsiri da aka danganta ga Imam Sadiƙ (A.S), an bayar da wani bayani game da wadannan abubuwa.
Wasu daga cikin wadannan ruwayoyi sun danganta barna ta farko da wasu hare-hare da kashe-kashen da suka shafi Amirul Muminina Ali (A.S) da Imam Hasan (A.S).
Haka kuma, an danganta batun:
«وَلَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيرًا»
da abubuwan da suka kai ga shahadar Imam Husaini (A.S).
Wannan fahimta tana daga cikin wasu tafsiran ruwaya, kuma tana bukatar a bambanta tsakanin tafsirin da ya samo asali daga ruwayoyi da kuma ma'anar zahirin ayar a mahallinta na Alkur'ani.
Tarihi da Abubuwan Wannan Zamani
Daya daga cikin hanyoyin da ake amfani da tarihi a cikin rubuce-rubucen siyasa da addini shi ne danganta abubuwan da suka faru a baya da abubuwan wannan zamani.
A wannan bangare, wasu masu rubutu suna ganin akwai alaka tsakanin tsoffin ruwayoyin da suka shafi rikicin Yahudawa da Musulmi da rikicin siyasa na zamani tsakanin Isra'ila da wasu kasashen Musulmi. Sai dai binciken ilimi yana bukatar a yi taka-tsantsan wajen hada abubuwan tarihi da na wannan zamani.
Ba duk wata kamanceceniya tsakanin abubuwa biyu ce take tabbatar da cewa suna da tsari guda ko tushen tarihi guda.
Saboda haka, duk wata dangantaka tsakanin ruwayoyin tarihi da abubuwan siyasar zamani tana bukatar hujjoji na musamman da bincike mai zaman kansa.
Alkur'ani da Batun Adawa
Daga cikin ayoyin da ake yawan kawo wa a wannan muhawara akwai:
«لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الْيَهُودَ»
Wato: “Lallai za ka tarar da mafi tsananin mutane wajen adawa da wadanda suka yi imani su ne Yahudawa.”
Fahimtar irin wadannan ayoyi tana bukatar a yi la'akari da mahallin ayar, bayanan tafsiri da sauran ayoyin Alkur'ani.
Haka kuma, wajibi ne a bambanta tsakanin suka ko magana kan wasu kungiyoyi da suka aikata wani abu a wani lokaci na tarihi, da kuma yanke hukunci kan dukkan mutane bisa asalinsu ko addininsu.
Kammalawa
Binciken tarihin kutse, leƙen asiri da kisan siyasa a tarihin Musulunci yana daga cikin muhimman fannonin da ke bukatar zurfin nazari.
Akwai ruwayoyi masu yawa da suka yi magana kan yadda wasu bangarori suka yi kokarin samun bayanai, shiga cikin wasu kungiyoyi ko kai hari kan manyan jagorori.
Wasu daga cikin wadannan ruwayoyi sun danganta irin wadannan ayyuka da wasu kungiyoyin Yahudawa tun kafin haihuwar Annabi Muhammad (S.A.W.A), yayin da wasu suka danganta su da abubuwan da suka faru a zamanin Annabi da kuma bayan wafatinsa.
Sai dai binciken ilimi mai inganci yana bukatar kada a dauki kowace ruwaya a matsayin tabbatacciyar hujjar tarihi ba tare da binciken sanadinta da majiyarta ba.
Ya kamata a duba:
- Ingancin sanadinsu;
- Matsayin littafin da aka nakalto ruwayar;
- Ra'ayin masana game da ruwayar;
- Mahallin da ruwayar ta fito;
- Bambanci tsakanin tarihi tabbatacce da zargi;
- Da kuma yiwuwar tasirin siyasa ko akida wajen yadda aka rubuta wasu bayanai.
Ta wannan hanya ne za a iya gudanar da bincike mai zurfi kan tarihin kutse da leƙen asiri ba tare da sauya ruwayoyi zuwa tabbatattun hujjoji ba kafin a tantance su.
Nazarin tarihi yana taimakawa al'umma wajen fahimtar abubuwan da suka faru a baya, amma darasin da ya fi muhimmanci shi ne muhimmancin bincike, tabbatar da labari, kiyaye bayanan sirri da kuma guje wa yanke hukunci bisa zato kawai.
Ra'ayinka