Kamfanin Dillancin Labaran Hauza | Wannan rubutun ci gaban rubutun baya ne kan hanyoyin tarbiyyar yara daga farko zuwa ƙarshe wanda masanin Tarbiyya da Iyali, Hujjatul Islam Wal Muslimin Yusufzadeh ya gabatar. Asha karatu lafiya.
Muhallin tarbiyya ya fi sarrafa yaro kai tsaye muhimmanci
Mai kula da lambu ba ya tilasta wa bishiya yadda za ta girma. Yana samar mata da ruwa, ƙasa, haske da kariya daga abubuwan da za su cutar da ita.
Haka ma iyaye ya kamata su koma daga matsayin masu sarrafa yaro zuwa matsayin masu sauƙaƙa masa hanyar girma.
Ɗan Adam halitta ce mai rikitarwa, tana da dabi’a, tunani, ji da baiwa. Saboda haka, aikin iyaye shi ne samar da yanayin da zai ba da damar waɗannan abubuwa su bunƙasa.
Tarbiyya ba daidaita kowa ba ce; dacewa da buƙata ce
Idan muna da tsirrai biyar daban-daban, ba za mu kula da su duka ta hanya guda ba. Haka ma yara suke.
Adalci ba lallai ne ya kasance daidai da kowa ba; adalci shi ne a yi wa kowane yaro abin da ya dace da buƙatarsa.
Idan wani yaro ya fi wani buƙatar kulawa da ƙauna, ba daidai ba ne a ce dole sai an ba su duka kulawa iri ɗaya ba. Ya kamata iyaye su fahimci abin da kowane yaro yake buƙata.
Tarbiyya bisa buƙatu
Babbar tambayar iyaye bai kamata kullum ta kasance ita ce: “Me zan yi domin canza wannan halin?”
Ya kamata su tambaya: “Wace buƙata ce wannan yaro yake da ita? Wace buƙata aka biya, wace kuma ba a biya ba?”
Shin yana samun ƙauna? Kulawa? Damar ɗaukar nauyi? ’Yanci? Ƙa’ida? Damar fuskantar rashin samun abin da yake so?
Yaro yana buƙatar ya koyi fuskantar rashin samun duk abin da yake so. Idan iyaye suna cika masa duk wata buƙata ba tare da iyaka ba, zai iya zama mai tsananin dogaro da su.
Yaro ya girma cikin yanayi na dabi'a
Daya daga cikin matsalolin tsarin sassaka mutum-mutumi shi ne yaro ya girma ba tare da daidaito ba; wani ɓangare na halinsa ya bunƙasa fiye da kima, yayin da wasu ɓangarorin suka kasance baya.
A cewar Malam Ali Safa'i Ha'iri, wasu mutane suna da “kawuna manya amma hannaye da ƙafafu ƙanana”; wato sun iya magana da yawa amma aikace-aikacensu ya yi rauni.
Yaro ya kamata ya yi wasa, ya gudu, ya yi dariya kuma ya yi nishaɗi. Bai kamata a tilasta masa ya zama kamar wani yaro ba.
Matashi ma ya kamata ya iya tattaunawa da iyayensa, ya bayyana ra’ayinsa kuma ya iya tsayawa kan abin da ya yi imani da shi cikin mutunci.
Tarbiyyar yara ƴan gwagwarmaya
A cewar marigayi Ayatullah Ha'iri Shirazi da Malam Ali Safa'i Ha'iri, bai kamata iyaye su tarbiyyantar da yara masu yarda da zalunci ba; ya kamata su tarbiyyantar da yara masu juriya, gwagwarmaya da ikon tsayawa kan gaskiya.
Muhimman abubuwa guda uku na tarbiyya
1. Samun manufa bayyananniya
Iyaye ya kamata su san irin mutumin da suke son yaro ya zama. Bai kamata tarbiyya ta kasance ba tare da manufa ba.
2. Fahimta da biyan buƙatu
Bayan an san manufa, dole ne a san buƙatun yaro a kowane mataki na shekaru. Buƙatun ƙaramin yaro ba daidai suke da na matashi ba.
3. Tsara muhalli
Maimakon tsoma baki kai tsaye cikin kowane hali na yaro, ya kamata iyaye su tsara muhallin da yaro yake girma.
A cikin wannan fahimta, tarbiyyar ’ya’ya ba wai tarbiyyar kowane yaro ɗaya bayan ɗaya kawai ba ce; tana kuma nufin tarbiyyar muhalli na iyali.
Iyali ne muhalli na farko
Iyali shi ne muhalli na farko da yaro yake koyon halaye. Bayan iyali, makaranta, malami, abokan aji, dangi, al’umma da kafafen yaɗa labarai suna taka rawa.
Malami yana da muhimmiyar rawa musamman a matakin firamare, domin yaro kan ɗauki maganar malami da muhimmanci sosai.
Haka kuma, ba za a iya cire talabijin, waya da duniyar intanet gaba ɗaya daga rayuwar yaro ba. Amma iyaye suna buƙatar kafa dokoki da sarrafa amfani da su.
Iyaye su zama abin koyi
An ruwaito cewa Imam Baƙir (A.S) ya ce:
«فَضِّلُوا أَطْفَالَکُمْ بِصَلَاحِ آبَائِهِم.»
“Ku kiyaye ’ya’yanku ta hanyar gyaran iyayensu.”
Wannan yana nuna cewa gyaran iyaye shi ne gyaran muhalli.
Yara ba sa zama kamar yadda iyaye suke umartar su kawai; suna zama kamar abin da suke gani a cikin iyayensu.
Idan iyaye kullum suna cikin waya, ba zai yi sauƙi su hana yaro amfani da waya ba. Idan iyaye suna yin ƙarya, yaro zai iya koyon yin ƙarya. Idan iyaye suna nuna halaye masu saɓani, yaro zai koyi wannan saɓanin.
Saboda haka, gyaran kai shi ne matakin farko na gyaran tarbiyya.
Dangantakar mata da miji ita ce ƙasar tarbiyya
Dangantakar uba da uwa tana da matuƙar muhimmanci ga tarbiyyar yaro.
Idan gida ya cika da faɗa, fushi, cin mutunci, rashin girmamawa da rashin ƙauna, yaro zai iya samun illa ko da iyaye suna ƙoƙarin koya masa halaye masu kyau.
Gida shi ne farkon muhallin tarbiyyar yaro, kuma uba da uwa su ne ginshiƙansa.
Amma wannan ba yana nufin cewa mata da miji ba za su sami saɓanin ra’ayi ba. Ya kamata yaro ya ga cewa saɓanin ra’ayi yana faruwa, amma ana iya warware shi cikin mutunci.
Uba da uwa za su iya yin saɓanin ra’ayi a gaban yaro, amma bai kamata su yi ihu, zagi ko wulaƙanta juna ba. Muhimman abubuwa biyu a dangantakar mata da miji su ne: girmamawa da ƙauna.
Ba sai iyaye sun zama cikakku ba
Iyaye bai kamata su matsa wa kansu lamba domin su zama cikakku ba. Iyaye na iya yin fushi, gajiya ko rashin ƙarfi a wasu lokuta. Muhimmin abu shi ne kada tashin hankali ya zama halayensu na yau da kullum.
Yaro yana buƙatar ya ga iyayensa na gaskiya. Iyaye su kasance na dabi’a, masu gaskiya kuma su sauke nauyin ubanci da uwantaka yadda ya kamata.
Matsayin ’yan’uwa da sauran mahallai
A cikin dangantakar ’yan’uwa, iyaye bai kamata su shiga tsakani a kowane lokaci ba. Matsayinsu ya fi kasancewa jagoranci da sasanci. Sai dai idan akwai babban haɗari, dole ne iyaye su shiga tsakani.
Haka kuma bai kamata a yanke hulɗa da dangi gaba ɗaya ba. Ya kamata a tsara irin hulɗar da ta dace, sannan a ƙarfafa kyawawan mahallai kamar masallatai, majalisu, cibiyoyin al’adu da abokantaka masu kyau.
Babbar manufar tarbiyya
A bisa Alƙur’ani da ruwayoyi, babbar manufar tarbiyya ita ce samar da mutum salihi kuma mai gyara; mutum mai tafiya daidai da tsarin halitta da dokokin Allah, kuma mai taimaka wa wasu su ma su samu wannan daidaito.
Babbar manufar tarbiyya ita ce kaiwa ga bautar Allah, tauhidi da wilaya, da kuma wucewa daga son kai.
Bangarorin tarbiyya
Tarbiyya tana da bangarori daban-daban da suka haɗa da:
- Lafiyar jiki: musamman lokacin ciki da shekarun farko na rayuwa.
- Lafiyar tunani: samar da kwanciyar hankali da muhalli mai aminci.
- Fahimta da tunani: ƙarfafa tunani da ikon warware matsaloli.
- Motsin zuciya: bai wa yaro damar bayyana fushi, baƙin ciki da sauran abubuwan da yake ji cikin hanyar da ta dace.
- Zamantakewa: koyar da haɗin kai, mu’amala da aiki cikin ƙungiya.
- Ruhaniya: kusantar yaro da Alƙur’ani, Ahlulbaiti (A.S) da addu’o’i tun daga ƙuruciya.
Ƙauna ba tana nufin biyan kowace buƙata ba
Iyaye za su iya nuna wa yaro ƙauna sosai ta hanyar runguma, sumbata, kyauta, sauraron maganarsa, ba shi lokaci da yin wasa da shi. Amma ƙauna ba tana nufin amincewa da duk abin da yake so ba.
Yaro yana buƙatar ƙauna tare da dokoki, iyaka da damar fuskantar rashin samun wasu abubuwa yadda ya dace.
Abin da yaro yake so ba lallai ne ya zama buƙatarsa ba
Ba duk abin da yaro yake so ba ne yake zama ainihin buƙatarsa. Iyaye suna da alhakin fahimtar buƙatarsa. Idan iyaye sun yanke shawarar hana wani abu cikin hikima, bai kamata su sauya shawara saboda kuka ko matsin lamba ba.
Yaro yana da hakkin yin baƙin ciki ko kuka, amma ba lallai ne duk lokacin da ya yi kuka a yi masa abin da yake so ba.
Ikon iyaye ba tashin hankali ba ne, kuma ba mika wuya ba ne; ikon iyaye shi ne doka ta kasance a bayyane sannan a tsaya kanta cikin natsuwa.
Daidaituwar uba da uwa
Iyaye ya kamata su kasance masu daidaito a cikin mu’amalarsu da yaro. Idan yaro ya gane cewa uba da uwa ba su daidaita ba, zai iya neman amfani da wannan bambanci wajen samun abin da yake so.
Saboda haka, uba da uwa su kasance masu haɗin kai wajen manyan ƙa’idojin tarbiyya, tare da girmama ’yancin kowane ɗayansu.
Haka kuma ya kamata ma’aurata su kafa iyakoki masu lafiya tsakanin rayuwarsu da iyalan da suka fito daga gare su.
Muhimman buƙatun yaro
Daga cikin muhimman buƙatun yaro akwai:
Na farko: Tsaro — yaro ya ji cewa yana cikin aminci a gida.
Na biyu: Ƙauna da kulawa — yaro ya samu ƙauna da kulawa ba tare da hakan ya zama mika wuya ga dukkan buƙatunsa ba.
Na uku: Mutunci da jin daraja — yaro ya ji cewa yana da daraja kuma ana girmama shi.
A ƙarshe, idan muka ɗauki yaro a matsayin shuka, aikin iyaye ba shi ne su tilasta masa ya zama yadda suke so ba. Yaro ba halitta ce marar tasiri ba; yana da tunani, ji, hali, buƙatu, baiwa da dabi’a.
Saboda haka, maimakon iyaye su ci gaba da tambaya: “Ta yaya zan canza halayen yaro?”, ya kamata su tambaya: “Ta yaya zan ƙarfafa tushensa? Wace buƙata yake da ita? Wane irin muhalli ne ya dace da bunƙasarsa? Wane irin misali ya kamata in zama masa?”
Tarbiyya, fiye da yadda take kama da sassaka mutum-mutumi, tana kama da aikin lambu; kula da ɗan Adam ne wanda ba a nufin ya zama tamkar mu ba, sai dai ya samu kansa, baiwarsa da damar da Allah Ya ba shi a tafarkin ci gaba, bunƙasa da bautar Allah.
Ra'ayinka